Granty uzyskane przez Wydział Filologiczny
  • Kultura literacka Łodzi do 1939 roku

      Projekt nr 0100/NPRH4/H1a/83/2015 finansowany przez Narodowy Program Rozwoju Humanistyki

      Celem badań jest zintegrowany opis wielojęzycznej i wieloetnicznej kultury literackiej Łodzi od jej początków po wybuch II wojny światowej. Projekt ma charakter zdecydowanie innowacyjny, ponieważ stanowi bodaj jedyną w skali kraju próbę ujęcia wspólnej historii kultury literackiej wszystkich najważniejszych narodów tworzących łódzką społeczność przy uwzględnieniu wzajemnych wpływów, inspiracji, ale też tego, co osobne.

      W skład zespołu badawczego wchodzą historycy literatury polskiej, niemieckiej, żydowskiej i rosyjskiej, związani głównie z Uniwersytetem Łódzkim, pracownicy naukowi, doktoranci i studenci.

      Wynikiem prac zespołu będzie wieloautorski słownik tematyczny Kultura literacka Łodzi do 1939 roku oraz publikacja zebranej bibliografii podmiotowej i internetowe udostępnienie opracowanych źródeł. Badanie obejmie literaturę piękną wszystkich rodzajów literackich poświęconą miastu (dziejącą się w jego przestrzeni, odnoszącą się do jego historii oraz realiów społecznych i obyczajowych); biografie i aktywność artystyczną twórców z nim związanych; lokalne instytucje kultury; stowarzyszenia; wydawnictwa; gazety codzienne i periodyki publikowane w Łodzi w najważniejszych językach, którymi posługiwali się mieszkańcy, a także konkretne miejsca na planie miasta ważne dla literatury „łódzkiej”. Ważnym elementem będzie rozbudowana bibliografia źródłowa, obejmująca, najczęściej dotąd rozproszony lub niedostępny, materiał źródłowy dotyczącego kultury literackiej Łodzi od jej początków po wybuch II wojny światowej oraz jego dotychczasowe opracowania badawcze. Planowane jest międzynarodowe rozpowszechnienie wyników badań, wraz z tłumaczeniem słownika na języki związane z kulturą powstającą w XIX i XX wieku Łodzi oraz na angielski, a także przygotowanie jego wersji elektronicznej (e-book i strona internetowa).

      Wykonawcy projektu

      Kierownik: Krystyna Radziszewska
      Zespół badawczy: Katarzyna Badowska, Tomasz Cieślak, Adam Karpiński (Uniwersytet Pedagogiczny Kraków), Karolina Kołodziej, Monika Kucner, Krystyna Pietrych, Krystyna Radziszewska, Anna Warda
      Studenci i doktoranci: Adam Hemer, Yewgenia Kretowa (Uniwersytet w Petersburgu), Magdalena Stefańska, Ewa Wiatr

      http://literackalodz.uni.lodz.pl

       

    • Słownik tańca XX i XXI wieku

        Projekt na lata 2015-2019

        Realizowany przez Katedrę Dramatu i Teatru Uniwersytetu Łódzkiego projekt „Słownik tańca XX i XXI wieku” to ambitny plan opracowania pierwszego polskiego kompendium wiedzy na temat tańca – jego estetyki, form, technik i twórców. Termin taniec jest rozumiany przez autorów projektu szeroko i obejmuje wszelkie zjawiska z zakresu artystycznego tańca scenicznego, baletu, tańca estradowego, a także inne formy ekspresji ruchowej i artystyczne praktyki cielesne: teatr tańca, teatr ruchu, improwizacja kontaktowa, parcour, taniec konceptualny, performans itp.

        W centrum uwagi wykonawców projektu pozostaje rozwój tańca artystycznego w Polsce od początku XX wieku, zarówno jego system terminologiczny, odmiany gatunkowe, jak i twórcy – tancerze i choreografowie, a także teoria tańca jako nowa gałąź wiedzy. Ten obszar sztuki i kultury polskiej nigdy nie został objęty systematycznymi badaniami naukowymi; do dziś nie istnieje monografia całościowo ujmująca dwudziestowieczne dzieje i współczesność polskiej kultury tanecznej oraz jej przedstawicieli. Pozyskanie wiedzy na ten temat możliwe będzie dzięki opracowaniu materiałów źródłowych – przede wszystkim prasy i dokumentów archiwalnych, do których dotarcie będzie mieć pierwszorzędne znaczenie także dla przyszłych badań w tym zakresie. W Słowniku ujęte zostaną także zjawiska zagraniczne, które miały istotny wpływ na rozwój tańca w Polsce.

        Szerokie grono autorów opracowania składa się z badaczy tańca reprezentujących najważniejsze polskie ośrodki naukowe: Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Akademię Muzyczną im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi, Uniwersytet Muzyczny im. Fryderyka Chopina w Warszawie oraz Instytut Muzyki i Tańca.

        Wykonawcy projektu

        Kierownik: Małgorzata Leyko
        Sekretarz projektu: Tomasz Ciesielski
        Rada redakcyjna: Julia Hoczyk, Anna Królica, Jadwiga Majewska, Joanna Szymajda

        Pozostali członkowie zespołu:
        Lilianna Bieszczad, Sandra Frydrysiak, Katarzyna Gardzina-Kubała, Juliusz Grzybowski, Jagoda Ignaczak, Gabriela (Gaja) Karolczak, Wojciech Klimczyk, Małgorzata Komorowska, Grzegorz Kondrasiuk, Tomasz Nowak, Jacek Owczarek, Katarzyna Pastuszak, Hanna Raszewska, Katarzyna Słoboda, Magdalena Zamorska

        http://slowniktanca.uni.lodz.pl/

         

      • Powojenna literatura polska w świetle kryptotekstów (na podstawie biuletynów Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk z lat 1945–1956)

          Grant Narodowego Centrum Nauki (Program PRELUDIUM 12, Panel HS2, nr rej. 2016/23/N/HS2/01798, nr promesy PRO-2016/23/N/HS2/01798) na lata 2017–2020

          W okresie Polski Ludowej wszystkie teksty kultury, które miały zostać dopuszczone do oficjalnego obiegu, musiały zostać oceniane przez powołanych przez państwo urzędników – cenzorów pracujących w Głównym Urzędzie Kontroli Prasy Publikacji i Widowisk (oraz w rozsianych po Polsce oddziałach terenowych). Efektem pracy funkcjonariuszy urzędu cenzury były m.in. sporządzane przez nich recenzje (cenzorskie), niedostępne społeczeństwu, gdyż miały one charakter poufny. Kiedy współczesny badacz  sięga — 25 lat po zniesieniu cenzury — do tych dokumentów wyprodukowanych 65 lat temu przez urząd kontroli słowa, uświadamia sobie — z jednej strony — groteskowość zjawiska; z drugiej — jego grozę. Groteskowość, gdy często trafia na recenzje naiwnie propagandowe, ujawniające ignorancję lub złą wolę, a niekiedy obsesję cenzora. Grozę, gdy uświadamia sobie rozmiar spustoszenia, jakie w polskiej literaturze powojennej uczyniła cenzura. Jej skutki bowiem odczuwamy niemal na co dzień, wchodząc do biblioteki, w której na regałach stoją książki z lat 1944–1989. Grozę tym większą, że utajoną, któż bowiem zastanawia się, biorąc do ręki takie dzieło, czy zostało ono wydane w formie, jaką nadał jej pierwotnie autor?

          Badania nad cenzurą są dziedziną stosunkowo młodą; wszak do momentu istnienia instytucjonalnej cenzury nie można było swobodnie ich prowadzić. Do tej pory przedmiotem analiz literaturoznawców zajmujących się aparatem prewencji i represji były głównie recenzje cenzorskie tekstów literackich, biuletyny pojawiały się rzadko, stanowiąc materiał do uwag kontekstowych. Już na tym etapie badań można stwierdzić, że materiał zawarty w biuletynach urzędu cenzury jest bardzo różnorodny, gdyż obejmuje nie tylko recenzje cenzorskie, ale także listy pisane przez pracowników Urzędu (które przyjmowały niekiedy kształt wypowiedzi felietonowej czy osobistego wyznania), zdarzały się także przypadki własnej twórczości literackiej. Dominowała twórczość satyryczna, a niektóre z propozycji były wystawiane na scenie GUKPPiW.

          Szczegółowa analiza wszystkich wymienionych tekstów pozwoli na odtworzenie konkretnych zabiegów cenzorskich wobec konkretnych autorów i tekstów, co pozwoli stworzyć alternatywną historię powojennej polskiej literatury – jako historii zmagań wolnej intencji twórczej pisarza z opresywnością totalitarnego systemu.

          Jak dotąd nie ukazało się całościowe opracowanie biuletynów, brak również opracowań o mniejszej rozpiętości chronologicznej, zawężonych do wybranego okresu czy ujęć problematyzujących zagadnienie, co ma „naprawić” niniejszy projekt badawczy.

          Wstępna analiza dokumentów pozwala wyznaczyć perspektywy badawcze, jakich dostarcza zgromadzony w zasobach archiwalnych materiał. Są to:

          A. Cenzorska recepcja literatury polskiej pierwszej powojennej dekady

          Lektura biuletynów z lat 1945–1956, wydobywając specyfikę schyłku okresu stalinowskiego – dociskania i luzowania ideologicznej śruby, ujawni skalę deformacji, jakie w kulturze polskiej poczynił aparat prewencji i represji w pierwszej powojennej dekadzie.

          B. Umocowanie genologiczne recenzji cenzorskiej oraz rozwinięcie badań nad kryptotekstami

          Jednym z celów badawczych projektu jest rozwinięcie autorskiej koncepcji kryptotekstów, jaką zaproponował kierownik tego projektu przy okazji analizy zjawiska recenzji cenzorskiej. Zaprezentowane rozróżnienia terminologiczne zaprezentowałam w artykułach naukowych i rozprawie naukowej:
          „Czytelnik” ocenzurowany. Literatura w paratekstach — recenzjach cenzorskich okresu stalinizmu (na materiale GUKPPiW z 1950 roku) [praca w druku; rozprawa została nagrodzona w trzech konkursach: Fundacji UŁ za Najlepszą Pracę Magisterską, Nagrodą „Polityki” za najlepszą pracę o historii PRL-u oraz została wyróżniona w konkursie im. W. Pobóg-Malinowskiego na Najlepszy Debiut Historyczny Roku]

          C. Sylwetka idealnego cenzora w perspektywie zależności kontekstowej wyrażeń

          Odtworzenie sylwetki wzorcowego funkcjonariusza urzędu cenzury przy uwzględnieniu m.in. koncepcji zależności kontekstowej.

          D. Cenzorskie autorefleksje – twórczość własna funkcjonariuszy (literatura piękna, listy do redakcji) oraz problem oceny i zasadności istnienia periodyku instruktażowego

          Analiza listów, felietonów, artykułów i twórczości literackiej cenzorów.

          Kierownik i wykonawca projektu: mgr Anna Wiśniewska-Grabarczyk

        Granty pozyskane przez pracowników Wydziału

        Realizowane w Centrum Badań nad Historią i Kulturą Basenu Morza Śródziemnego i Europy Południowo-Wschodniej im. prof. Waldemara Cerana – Ceraneum UŁ

        • Recepcja piśmiennictwa oraz literatury ludowej kręgu Slavia Orthodoxa w Polsce – historia i bibliografia twórczości przekładowej

            Grant Narodowego Centrum Nauki (program Sonata Bis 1, panel HS, 2013-2018, decyzja nr DEC-2012/05/E/HS2/03827) pt. Recepcja piśmiennictwa oraz literatury ludowej kręgu Slavia Orthodoxa w Polsce – historia i bibliografia twórczości przekładowej, realizowany w Centrum Ceraneum UŁ przez międzyuczelniany zespół (naukowcy z UŁ, UAM, UJ) pod kierunkiem dr. hab. I. Petrova z Katedry Filologii Słowiańskiej na Wydziale Filologicznym UŁ, Sekretarza Naukowego ds. rozwoju Centrum Ceraneum i działalności wydawniczej.

            Projekt znalazł się na 2. miejscu listy rankingowej w danym typie konkursowym (Sonata Bis 1) i panelu dziedzinowym (HS) w całej Polsce.

            Głównym celem projektu jest przeprowadzenie analizy i dokonanie opisu historii polskiej recepcji piśmiennictwa oraz literatury ludowej kręgu Slavia Orthodoxa (tj. kulturowo-językowego obszaru prawosławnej Słowiańszczyzny) na podstawie twórczości przekładowej – od najstarszych ogłaszanych przekładów doby staropolskiej po czasy najnowsze. W obrębie zainteresowania są więc polskie tłumaczenia literatury staro-cerkiewno-słowiańskiej, starobułgarskiej, staroserbskiej, staroruskiej, piśmiennictwa cerkiewnosłowiańskiego dawnej Rzeczypospolitej, a także ustna twórczość ludowa tych prawosławnych narodów słowiańskich. Efektem badań archiwalnych ma być ponadto zestawienie szczegółowej bibliografii wymienionych przekładów, co pozwoli na odsłonięcie i kompleksowe ukazanie ważnego składnika polskiej kultury narodowej w jej relacji do innych kultur słowiańskich.

            Wykonawcy projektu

            Kierownik: dr hab. Ivan Petrov (Katedra Filologii Słowiańskiej UŁ)
            Zespół badawczy: dr Agata Kawecka (Katedra Filologii Słowiańskiej UŁ), dr Małgorzata Skowronek (Katedra Filologii Słowiańskiej UŁ), dr Karolina Krzeszewska (Centrum Ceraneum UŁ), dr hab. Izabela Lis-Wielgosz, prof. UAM (Instytut Filologii Słowiańskiej UAM), dr hab. Jan Stradomski (Instytut Filologii Słowiańskiej UJ)

            http://repozytorium.uni.lodz.pl:8080/xmlui/handle/11089/4448

          • Herezje dualistyczne w dziejach Europy Południowo-Wschodniej IX–XV w.

              Grant Narodowego Centrum Nauki (program Harmonia 8, panel HS, 2017-2020, decyzja nr DEC- 2016/22/M/HS3/00212) pt. Herezje dualistyczne w dziejach Europy Południowo-Wschodniej IX–XV w., realizowany w Centrum Ceraneum przez międzynarodowy zespół pod kierunkiem prof. dr. hab. Georgiego Minczewa z Katedry Filologii Słowiańskiej na Wydziale Filologicznym UŁ, Zastępcy Dyrektora Centrum Ceraneum, we współpracy z Bułgarską Akademią Nauk w Sofii oraz Uniwersytetem Ca’ Foscari w Wenecji.

              Świat bizantyńsko-słowiański zna cztery podstawowe nauki dualistyczne: manicheizm, mesalianizm, paulicjanizm i bogomilizm. Zależność trzech ostatnich od heterodoksyjnego systemu religijnego Persa Maniego daje podstawy określić bogomilizm jako „herezję neomanichejską”, „średniowieczny manicheizm”, z rozszerzeniem tego pojęcia także na poprzedzające go: mesalianizm i paulicjanizm. Odrzucenie pewnych stereotypów, dotyczących powstania, rozprzestrzenienia, kosmologii, eklezjologii, praktyki liturgicznej i nauki socjalnej wspomnianych herezji związane jest z edycją i analizą nowych, nieznanych źródeł greckich i słowiańskich. Celem projektu jest przedstawienie słowiańskich tekstów antyheretyckich oraz próba udzielenia odpowiedzi na następujące pytania:

              • Które średniowieczne herezje dualistyczne, rozpowszechnione w ekumenie bizantyńsko-słowiańskiej, powinny zostać uwzględnione?
              • Jakie są „granice” między poszczególnymi herezjami?
              • Jaki jest charakter relacji między greckimi a słowiańskimi źródłami do średniowiecznych nauk heterodoksyjnych na Bałkanach?
              • W jakim stopniu słowiańskie teksty są oryginalne, a na ile stanowią przekład czy kompilację greckich utworów herezjologicznych?
              • Jaki jest stosunek literatury heretyckiej do antyheretyckiej?
              • Czy zachowały się oryginalne teksty heterodoksyjne, odzwierciedlające „w czystej postaci” doktryny dysydenckie?

              Wykonawcy projektu

              Kierownik: prof. dr hab. Georgi Minczew (Katedra Filologii Słowiańskiej UŁ)

              Zespół badawczy: dr Małgorzata Skowronek (Katedra Filologii Słowiańskiej UŁ), dr Zofia Brzozowska (Katedra Filologii Słowiańskiej UŁ & Centrum Ceraneum UŁ), dr Jan M. Wolski (Centrum Ceraneum UŁ), prof. nadzw. dr hab. Teresa Wolińska (Katedra Historii Bizancjum UŁ), prof. Antonio Rigo (Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Ca’ Foscari w Wenecji), prof. Ivan Biliarsky (Instytut Historii Bułgarskiej Akademii Nauk), prof. Mariyana Tsibranska-Kostova (Instytut Języka Bułgarskiego Bułgarskiej Akademii Nauk).

            • Mahomet i narodziny islamu – stereotypy, wiedza i wyobrażenia w kręgu kultury bizantyńsko-ruskiej

                Grant Narodowego Centrum Nauki (program Opus 12, panel HS3, 2017-2020, decyzja nr DEC- 2016/23/B/HS3/01891) pt. Mahomet i narodziny islamu – stereotypy, wiedza i wyobrażenia w kręgu kultury bizantyńsko-ruskiej, realizowany w Centrum Ceraneum UŁ przez zespół badawczy pod kierunkiem dr Zofii Brzozowskiej z Katedry Filologii Słowiańskiej na Wydziale Filologicznym UŁ, Koordynatora Centrum Ceraneum ds. pozyskiwania i realizacji grantów.

                Celem projektu jest wszechstronne zbadanie, na konkretnym historycznym przykładzie, mechanizmu powstawania wyobrażeń (opartych na rzeczywistej wiedzy i stereotypowych) na temat Arabów,  wyznawanej przez nich od VII w. religii (islamu), okoliczności jej narodzin oraz osoby jej założyciela (Mahometa). Analizie poddane zostaną wyobrażenia autorów bizantyńskich oraz twórczo korzystających z ich przekazu autorów staroruskich. Porównanie obu przekazów (bizantyńskiego i  ruskiego) pozwoli na prześledzenie procesu kształtowania się stereotypów i mechanizmu ich wędrówki w kręgu kultury bizantyńsko-słowiańskiej. Najstarsze teksty poruszające interesującą nas problematykę powstały na Rusi w XII w. Najobfitszy i najbardziej różnorodny gatunkowo i treściowo korpus pochodzi z XIV–XVI w. Pozwala to prześledzić okoliczności oraz przyczyny rodzenia się stereotypów etnicznych i religijnych oraz proces ich przekazywania, począwszy od wczesnego średniowiecza po wiek XVI. Zespół zakłada analizę zjawisk towarzyszących transmisji stereotypowych  wyobrażeń (zarówno w czasie, jak i w przestrzeni geograficznej (między mieszkańcami różnych terytoriów, o odmiennej kulturze i języku), z uwzględnieniem zmian, którym one w toku tego  procesu ulegają, narastania kolejnych warstw lub/i gubienia pewnych elementów.

                Wykonawcy projektu

                Kierownik: dr Zofia Brzozowska (Katedra Filologii Słowiańskiej UŁ & Centrum Ceraneum UŁ)

                Zespół badawczy: prof. nadzw. dr hab. Teresa Wolińska (Katedra Historii Bizancjum UŁ), prof. dr hab. Mirosław J. Leszka (Katedra Historii Bizancjum UŁ), dr Paweł Filipczak (Katedra Historii Bizancjum UŁ)

              • Latopis nowogrodzki pierwszy – przekład na język polski i opracowanie naukowe najstarszego zabytku historiografii Nowogrodu Wielkiego

                  Grant Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki (moduł Uniwersalia 2.2, 2017-2019, nr 22H 16 0368 84), pt. Latopis nowogrodzki pierwszy – przekład na język polski i opracowanie naukowe najstarszego zabytku historiografii Nowogrodu Wielkiego realizowany jest w Centrum Ceraneum UŁ przez zespół pod kierunkiem dr Zofii Brzozowskiej z Katedry Filologii Słowiańskiej na Wydziale Filologicznym UŁ we współpracy z Katedrą Informatyki na Wydziale Fizyki i Informatyki Stosowanej UŁ.

                  Przedmiotem badań w niniejszym projekcie jest tzw. Latopis nowogrodzki pierwszy, najprawdopodobniej najstarszy istniejący utwór historiograficzny, powstały w Nowogrodzie Wielkim. Latopis nowogrodzki pierwszy jest z pewnością niezwykle cennym źródłem historycznym, zawierającym wiele istotnych danych na temat dziejów Rusi i Europy Środkowo-Wschodniej (w tym państwa polskiego) w XI–XIV w. Interesować nas tu będzie starsza redakcja wspomnianego zabytku, zachowana najprawdopodobniej w jednym tylko rękopisie, tzw. odpisie synodalnym z XIII–XIV w., obejmująca wydarzenia z lat 1016–1352. Celem projektu jest całościowy przekład źródła na język polski, poprzedzony weryfikacją tekstu oryginalnego latopisu w oparciu o odczyt wzmiankowanego kodeksu. Przekład źródła opatrzony zostanie wyczerpującym komentarzem historycznym, prezentującym zabytek na możliwie szerokim tle historii i kultury Rusi w XI–XIV w. Głównym efektem projektu będzie publikacja książkowa, obejmująca edycję, polski przekład i krytyczne opracowanie Latopisu nowogrodzkiego pierwszego – źródła nietłumaczonego dotąd na język polski, a tym samym praktycznie nieznanego w szerszym kręgu odbiorców.

                  Projekt obejmuje przekład z języka oryginału, gruntowne opracowanie naukowe oraz publikację źródła historycznego o fundamentalnym znaczeniu dla światowej humanistyki, dotychczas niepublikowanego w języku polskim. Efektem projektu będzie książka, która ukaże się nakładem polskiego wydawnictwa akademickiego o wysokiej randze naukowej, w ramach serii o charakterze międzynarodowym, a także elektroniczna publikacja w Internecie, w postaci strony o bogatej strukturze umożliwiającej eksplorację zarówno samego dokumentu, jak i powiązanych informacji.

                  Źródło zawiera informacje ważne dla historii Polski. Publikacja będzie użyteczna dla przedstawicieli różnych dyscyplin: historyków, filologów, paleoslawistów, kodykologów, archeologów, historyków sztuki.

                  Wykonawcy projektu

                  Kierownik: dr Zofia Brzozowska (Katedra Filologii Słowiańskiej UŁ & Centrum Ceraneum UŁ)

                  Zespół badawczy: dr hab. Ivan Petrov (Katedra Filologii Słowiańskiej UŁ), dr Bartosz Zieliński (Katedra Informatyki, Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej UŁ), mgr Jan Morawicki (doktorant w Katedrze Filologii Słowiańskiej UŁ).

                • Wszystkie publikacje autorstwa pracowników Katedry Filologii Słowiańskiej UŁ powstające w ramach niniejszych projektów są afiliowane do Wydziału Filologicznego UŁ.